Aanleg vispassages bij gemalen Echten en Ter Idzard

Om vissen vrij te laten zwemmen tussen de Friese boezem (stelsel van meren, kanalen en vaarten) en de polders werken we aan het opheffen van barrières. Bij stoomgemaal 'Veenpolder van Echten' en gemaal Ter Idzard doen we dit door het aanleggen van vispassages bij de gemalen. Het werk is naar verwachting voor 1 september 2024 klaar. 

Doel van het project

De gemalen Veenpolder van Echten en Ter Idzard  voeren het overtollige water uit de grote polders af. De gemalen zijn nu een barrière voor vissen, ze kunnen het gemaal niet veilig passeren. Vele vissoorten trekken in het voorjaar van dieper water (de Friese boezem) naar ondieper water (de polders) om zich hier voort te planten. In het najaar trekken ze weer naar dieper water. Met de aanleg van de vispassages bieden we de vis een route om het gemaal veilig te kunnen passeren.

Waar leggen we de vispassages aan?

We leggen de nieuwe vispassage bij Echten aan bij het monumentale stoomgemaal 'Veenpolder van Echten' aan de Tsjûkemar. De vispassage komt aan de westkant van het huidige gemaal. Op onderstaande afbeelding staat de vispassage met een rode lijn ingetekend:

Vispassage Echten.jpg

Luchtfoto aanleg vispassage Echten. Klik op de afbeelding voor een vergroting. 

De vispassage bij Ter Idzard komt naast het gemaal Ter Idzard aan de Ruskemadenweg ten noorden van Ter Idzard. Op onderstaande luchtfoto staat de vispassage met een rode lijn ingetekend: 

Vispassage Ter Idzard.jpg

Aanleg vispassage Ter Idzard. Klik op de afbeelding voor een vergroting. 

Constructie vispassage

De constructie van de vispassage bestaat uit een betonnen put met schuiven, pompen en leidingwerk. De in- en uitstroomopeningen liggen vlak boven de waterbodem. Door de grote peilverschillen moeten de leidingen erg diep worden gelegd. Hiervoor moeten we tijdelijk een diepe bouwkuip maken. Als het werk klaar is, ligt de hele constructie onder de grond en is deze nauwelijks zichtbaar. Op de onderstaande foto is het eindresultaat van een vergelijkbare vispassage te zien.
constructie vispassage.jpg

Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Werking van de vispassage

Het verschil tussen de waterpeilen van de polder en de boezem is maar liefst 2,5 meter. Om te zorgen dat vissen dit peilverschil kunnen overbruggen is er een technische oplossing nodig. De vispassage wordt aangelegd volgens het zogenaamde  'Delfland'-principe. Dit principe houdt rekening met de natuurlijke drang van vissen om in het voorjaar, tegen de stroming van het water in, naar paaigebieden in ondieper water te trekken (migreren). In het najaar zwemmen ze met de stroming mee weer terug naar dieper water.

In polders is deze migratie op een natuurlijke manier niet mogelijk, omdat het waterpeil hier lager is dan de Friese boezem. Om de waterstroom  toch op te wekken, krijgen de vispassages schuiven en pompen. Die maken op kunstmatige wijze een lokstroom die vissen aantrekt.

Voorjaarsintrek

In het voorjaar staat het waterpeil in de vispassage op het niveau van de boezem (52 centimeter beneden NAP). Een pomp wekt een waterstroom op die loopt van de polder naar de boezem. Vissen zwemmen tegen deze stroom in, van de boezem naar de polder, en verzamelen zich in de wachtruimte van de vispassage. Na een ingestelde tijd gaat de schuif aan de boezemkant dicht en aan de polderkant open. Daarna zakt het waterpeil in de vispassage en kunnen vissen verder zwemmen naar de polder.

Najaarsuittrek

In het najaar staat het waterpeil in de vispassage op polderpeil. Ook dan wekt de pomp een lokstroom op van de polder naar de boezem. Vissen in de polder merken deze stroming op en zwemmen de vispassage in. Op een bepaald moment kunnen ze niet verder. Na de ingestelde tijd gaat de schuif aan de polderkant dicht en aan de boezemkant open. Het waterpeil in de passage stijgt tot boezempeil en de vissen kunnen verder zwemmen naar de boezem.

Overlast voor de omgeving

We kunnen enige hinder door de werkzaamheden niet voorkomen. Voor de aanleg van de vispassage bij Echten wordt het naastliggende fietspad naar verwachting tijdelijk een paar keer afgesloten. Dit is nodig om de buis onder het fietspad te kunnen aanleggen. Het moment en de duur van de afsluiting geven we op tijd met borden aan. Voor de bouw van de vispassage bij Ter Idzard verwachten we geen wegafsluitingen. Ook zorgen de bouwactiviteiten voor meer (bouw)verkeer op de toegangswegen. Uiteraard proberen we de hinder zoveel mogelijk te beperken en de omgeving erop voor te bereiden.

Planning

Aannemer Jelle Bijlsma uit Gytsjerk voert het werk voor ons uit. Begin januari 2024 starten de werkzaamheden bij gemaal Veenpolder van Echten. Vanaf maart 2024 werken we ook aan de vispassage bij Ter Idzard. Naar verwachting zijn de werkzaamheden voor 1 september 2024 klaar. 

Kosten

De totale bouwkosten voor de aanleg van de vispassages zijn geraamd op 1,7 miljoen euro. Het project wordt gefinancierd door Wetterskip Fryslân en het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (POP3).

logo_provincie fryslan_kleur_300.jpg

EU-logo.jpg

Website Europese Commissie plattelandsontwikkeling(externe website)