Veelgestelde vragen over de waterschapsverkiezingen

In deze ‘vragen en antwoorden’ zetten we de belangrijkste vragen over de waterschapsverkiezingen in 2019 op een rij.

Vragen en antwoorden op onderwerp

    Algemeen


    Wanneer zijn de verkiezingen?

    De verkiezingen vinden plaats op woensdag 20 maart 2019, gelijk met de verkiezingen van de Provinciale Staten.

    Hoe lang zijn de stembureaus geopend?

    De stembureaus openen over het algemeen om 7.30 uur de deuren en sluiten om 21.00 uur. De openingstijden van mobiele en bijzondere stembureaus kunnen hiervan afwijken. Het is gebruikelijk dat gemeenten deze informatie op de stempas zetten.

    Hoeveel waterschappen nemen deel aan de verkiezingen?

    Alle 21 waterschappen nemen deel aan de verkiezingen.

    Kieskring en stembureau


    Wat is een kieskring?

    Bij een aantal verkiezingen (Tweede Kamer en de Staten van een aantal provincies) wordt met kieskringen gewerkt. Dit zijn gedeelten van het gebied, waarin de verkiezing wordt gehouden en waarvoor aparte kandidatenlijsten kunnen worden ingediend.

    Kunnen er bij waterschappen meer kieskringen zijn?

    Nee. De waterschappen vormen elk een kieskring.

    Wat is een hoofdstembureau of centraal stembureau?

    Elke kieskring heeft een hoofdstembureau. Omdat er bij de waterschapsverkiezingen sprake is van één kieskring, is het stembureau ook het centraal stembureau. Het centraal stembureau bestaat uit 5 leden, van wie er één voorzitter is en één plaatsvervangend voorzitter. De voorzitter van het waterschap is de voorzitter van het stembureau. De stembureauleden worden voor 4 kalenderjaren benoemd.

    Het centraal stembureau heeft in december de registratie van de politieke partijen, en in februari de kandidatenlijsten en de nummering van de lijsten vastgesteld. Op 25 maart 2019 zal het centraal stembureau de verkiezingsuitslag vaststellen.

    Stemming en vaststelling uitslag


    Zijn er aparte stembureaus voor de waterschapsverkiezingen?

    Nee. In de wet is bepaald dat ieder stembureau een locatie is waar voor zowel voor Provinciale Staten als voor de waterschappen kan worden gestemd.

    Wie is kiesgerechtigd voor de waterschapsverkiezingen?

    • Een ingezetene (inwoner) van het waterschap, 18 jaar of ouder op de dag van stemming, is kiesgerechtigd.
    • Een vreemdeling afkomstig van buiten de Europese Unie moet een verblijfsvergunning moet hebben.
    • Ingezetenen ontvangen hun stembescheiden van de gemeente, op basis van de gemeentelijke basisadministratie. Waarbij burgemeester en wethouders moeten nagaan wie kiesgerechtigd is.

    Bij gemeenteraden geldt voor stemgerechtigheid de eis dat de kiezer 5 jaar rechtmatig in Nederland moet verblijven. Bij de waterschapsverkiezingen is bij de eisen voor kiesgerechtigdheid niet bij deze eis aangesloten. Daardoor kunnen voor deze verkiezing alle niet-Nederlandse inwoners die rechtmatig in het waterschap verblijven, stemmen voor het algemeen bestuur. Ongeacht hoe lang zij er rechtmatig verblijven (artikel B 2a van de Kieswet). Ook bij de vereisten voor het lidmaatschap wordt de duur van het verblijf niet betrokken (artikel 31 van de Waterschapswet).

    Alle informatie over deelname aan de waterschapsverkiezingen door niet-Nederlandse inwoners vind je op de website van de Kiesraad (externe website).

    Hoe wordt de uitslag vastgesteld?

    Het centraal stembureau verdeelt de zetels en restzetels over de partijen aan de hand van de aantallen daarop uitgebrachte stemmen. Daarvoor berekent het eerst de kiesdeler door het totale aantal uitgebrachte geldige stemmen te delen door het aantal zetels in het algemeen bestuur van het waterschap. Het aantal 'volle' zetels dat direct aan een lijst wordt toegekend, is gelijk aan het aantal keren dat de kiesdeler is gehaald. Wanneer daarna nog zetels te verdelen zijn, wordt gekeken welke partij de grootste rest heeft.

    Wanneer wordt de uitslag bekendgemaakt?

    Het centraal stembureau stelt de officiële uitslag vast in een openbare zitting. Deze is maandag 25 maart 2019 om 09:00 uur. Op donderdag 21 maart 2019 omstreeks 08:30 zal een voorlopige, niet officiële uitslag bekend worden gemaakt.

    Communicatie


    Komt er een stemhulp voor de waterschapsverkiezingen?

    Ja, vanaf 18 februari 2019 staat deze stemhulp online op:

    Verantwoordelijkheden

     
    Waarvoor zijn waterschappen verantwoordelijk bij de organisatie van de verkiezingen?

    Waterschappen zijn verantwoordelijk voor het centraal stembureau, dat verantwoordelijk is voor het passieve deel van de uitvoering van verkiezingen. Hieronder valt:

    • Het instellen van een centraal stembureau.
    • De registratie van groeperingen.
    • De kandidaatstelling.
    • Het vaststellen van de uitslag.
    • De benoeming van de, voor de ingezetenen gekozen leden van het algemeen bestuur.

    Waarvoor zijn gemeenten verantwoordelijk bij de organisatie van de verkiezingen?

    Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de totale uitvoering van de verkiezingen, het actieve deel van de uitvoering van verkiezingen. Hieronder vallen:

    • Het versturen van de stempassen.
    • Het verspreiden van de kandidatenlijsten.
    • Het uitgeven van vervangende stempassen.
    • Het uitgeven van kiezerspassen (waarmee binnen het hele gebied van het waterschap kan worden gestemd).
    • Het drukken van de stembiljetten.
    • Het bijhouden van registers van vervallen stempassen.
    • Het bemensen van stembureaus.
    • Het huren van stemlocaties.
    • Het plaatsen van stembussen.
    • Het plaatsen van verkiezingsborden.
    • Het tellen van de stemmen.

    Wat is OSV?

    OSV is ondersteunende software voor de verkiezingen die in opdracht van de Kiesraad is ontwikkeld. Hiermee kunnen politieke groeperingen hun kandidatenlijsten opstellen en indienen. De software kan door gemeenten gebruikt worden voor het controleren van kandidatenlijsten, het opstellen en doorrekenen van uitslagen en het opmaken van de processen-verbaal.

    Meer informatie over ondersteunende software verkiezingen (OSV) vind je op de website van de Kiesraad (externe website).

    Wie versturen de stempassen en de kieslijsten?

    De gemeenten versturen de stempassen en de kieslijsten.

    Zijn de stempassen te herkennen?

    Ja. In het Kiesbesluit zal worden bepaald dat de stempassen van verschillende kleuren worden voorzien. De bedoeling is dat ook stembiljetten van verschillende waterschappen een verschillende kleur krijgen om snel onderscheid te kunnen maken.

    Hoeveel stembussen zijn er op een stembureau?

    Om het onderscheid te maken tussen de 2 verkiezingen moet er op de stembureaus een aparte stembus voor de waterschapsverkiezingen staan en een aparte stembus voor de verkiezingen van Provinciale Staten.

    Wie bemensen de stembureaus?

    De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de bemensing van de stembureaus. Zij leiden hiervoor mensen op en regelen de vergoeding.

    Wie plaatsen de verkiezingsborden?

    De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het plaatsen van verkiezingsborden voor de verkiezingen zodat politieke groeperingen hun posters kunnen aanplakken. Regels hiervoor zijn vastgelegd in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) van de gemeente. Waterschappen zijn hier niet bij betrokken.

    Wie tellen de stemmen?

    De gemeenten zijn verantwoordelijk voor het tellen van de stemmen. Het tellen vindt plaats direct na het sluiten van het stembureau.

    Wie kan besluiten tot een hertelling?

    Na een verkiezing voor het algemeen bestuur van een waterschap zijn er 2  instanties die de bevoegdheid hebben om eventueel te besluiten tot een hertelling: het centraal stembureau en het gehele zittende algemeen bestuur (inclusief geborgde categorieën in het bestuur) zelf. Anders dan het centraal stembureau kan het gehele algemeen bestuur eventueel ook besluiten tot een herstemming.

    Wat is een proces-verbaal?

    Het proces-verbaal is het schriftelijk ondertekende verslag van het hoofdstembureau, centraal stembureau of stembureau. Hierin zijn feitelijke handelingen, constateringen en resultaten voor onderdelen van het verkiezingsproces vastgelegd, zoals het tellen van stemmen en berekening van de uitslag.

    Politiek-bestuurlijk


    Hoe zit het met de ondersteuning van de groeperingen?

    De politieke groeperingen zijn zelf verantwoordelijk voor het voeren van hun eigen campagne. Het is aan de waterschappen zelf om eventueel activiteiten te faciliteren. Waterschappen kunnen, in overleg met hun bestuur, bepalen in hoeverre de politieke groeperingen worden ondersteund in hun campagne.

    Hoe lang blijft het dagelijks bestuur aan na de verkiezingen?

    Het dagelijks bestuur van het waterschap blijft aan totdat het nieuwe algemeen bestuur minstens de helft van hun opvolgers heeft benoemd of uiterlijk 3 maanden na het begin van de zittingsperiode van het nieuwe algemeen bestuur (artikel 41 lid 4 Waterschapswet). Dagelijks bestuursleden die niet in het nieuwe algemeen bestuur zijn gekozen, maken daar ook deel van uit na de verkiezingen. Als er geen nieuw dagelijks bestuur wordt gevormd, neemt de voorzitter van het waterschap de taken van het dagelijks bestuur waar.

    Hoe gaat de benoeming van de geborgde zetels in zijn werk?

    De huidige procedure voor de benoeming van de geborgde categorieën blijft ongewijzigd. Deze is verankerd in artikel 14 van de Waterschapswet.

    Hoeveel voorkeurstemmen heeft een kandidaat nodig om gekozen te worden?

    Een kandidaat heeft 25 procent van de kiesdeler nodig om met voorkeurstemmen te worden gekozen. De kiesdeler wordt bepaald door het totaal aantal uitgebrachte stemmen te delen door het totaal aantal te vervullen zetels.

    Overig


    Waar kan een stemgerechtigde stemmen?

    Een stemgerechtigde kan in principe alleen stemmen binnen zijn eigen waterschap en binnen zijn eigen gemeente. Als een gemeente in 2 of meer waterschappen valt, kan de stemgerechtigde dus niet in alle stembureaus van zijn gemeente stemmen voor het waterschap. Gemeenten hebben de mogelijkheid om hier van af te wijken (artikel J5 lid 2 Kieswet).

    Wat is een kiezerspas?

    Met een kiezerspas kan een stemmer ook buiten zijn eigen gemeente zijn stem uitbrengen. Een kiezerspas kun je krijgen op het stadhuis van de gemeente. Een stem moet wel binnen de grenzen van het waterschap worden uitgebracht.

    Kan iemand gemachtigd worden die in een ander waterschap woont?

    Nee. Artikel L8 lid 2 Kieswet maakt dit onmogelijk.

    Hoe wordt omgegaan met een vervangende stempas bij verlies van de stempas voor de waterschapsverkiezingen?

    De burgemeester reikt degene, die zijn/haar stempas is kwijtgeraakt, een vervangende stempas uit (artikel J8, lid 1 Kieswet).