Helder water
Al eerder was vastgelegd dat het zou gaan om de binnenstadsgrachten. Het waterschap en de provincie zagen kans om de binnenstad te gaan baggeren en ook nog de singels mee te nemen. Het weghalen van de ernstig vervuilde bagger was de eerste maatregel. Het integrale karakter van deze actie zorgde ervoor dat veel subsidie van het ministerie van VROM kon worden binnengehaald. Riooloverstorten in de binnenstad werden gesloten. Om dat te kunnen realiseren werden twee grote buffers (bergbezinkbassins) geplaatst. De hekjes langs de grachten werden vervangen door betonnen randen zodat het afspoelend straatwater kon worden tegengehouden. Met het verwijderen van de bagger, de overstorten en het voorkomen van afspoelend water wordt de waterkwaliteit aanzienlijk verbeterd.
Doorvaarbare waterkering
Zoals zoveel stadswater in Fryslân, staan de binnenstadsgrachten in open verbinding met de boezem. Dit betekent dat ook al is de lokale vervuiling gesaneerd, de waterkwaliteit nooit beter wordt dan boezemwaterkwaliteit. Nu is de boezem de afgelopen tien jaar natuurlijk sterk in kwaliteit verbeterd, maar hij voldoet in veel opzichten niet aan de norm voor gezond water. Er is lang gestudeerd op een methode waarmee het water van de binnenstad verbeterd zou kunnen worden. De doorvaarbare waterkering werd ontwikkeld.
Deze waterkering remt de indringing van het boezemwater af, maar is wel doorvaarbaar. Alleen afschermen van de boezem helpt natuurlijk niet. Er moet enige verschoning plaatsvinden. De gemeente heeft een vuilwater transportleiding van de binnenstad naar de rioolwaterzuivering laten aanleggen. De rioolwaterzuivering heeft vervolgens het vuile water nagezuiverd met behulp van een door VITENS ontwikkelde membraanbioreactor.
De schone bron: hoeveel en welke kwaliteit
Hoeveel schoon water en met welke kwaliteit zou nodig zijn voor de binnenstad? Dat was van begin af aan een uiterst belangrijke vraag. Daar zijn veel beschouwingen en berekeningen aan gewijd. Er is een ‘proef' doorvaarbare waterkering gebouwd in de Weaze op de grens met de Zuidergracht. Aan de noordkant bij de Brol kwam een tijdelijke vaste damwand voor schoon water. In dit min of meer afgesloten compartiment is de haalbaarheid van helder water onderzocht en tegelijkertijd kon de doorvaarbare waterkering worden beproefd.
De proef werkte: kort na de start in juli 2003 was de Weaze helder en dat heeft een jaar lang geduurd tot augustus 2004. Helder betekent in waterkwaliteitstermen meer dan 1 meter zichtdiepte. De doorvaarbare waterkering bleek doorvaarbaar, zelfs met een draaiende schroef van een buitenboordmotor.
Keringen in binnenstadsgrachten
Op 8 november 2004 is de firma De Boer en De Groot begonnen met het aanbrengen van de doorvaarbare waterkeringen op de vier contactpunten tussen binnenstadsgrachten en singels. De keringen, ook die bij de Weaze, krijgen een ander ontwerp. De techniek blijft hetzelfde maar het ontwerp is zo gemaakt dat het past binnen de monumentale status van de binnenstadsgrachten.
De waterlelie is de kroon op het werk En als dan in maart het schone water op twee plaatsen de binnenstad binnenstroomt, dan breken er spannende tijden aan. Kan de belofte van helder water worden waargemaakt? En leeft het water? Om dat leven in de binnenstad op gang te helpen, worden in maart waterplanten in de binnenstad en in de singels geplant. Sommige waterplanten blijven onder het wateroppervlak en zullen daar het water schoon houden en een onderkomen bieden voor kleinere dieren. Waterlelies bieden die functie ook (schuilplaats), maar de lelies zullen vooral het schone water symboliseren. |  |
Meten is weten
Vanzelfsprekend wordt de waterkwaliteit in en om Leeuwarden nauwkeurig in de gaten gehouden. Vanaf het begin van het project in 2000 ligt er een meetpunt in de binnenstad. Het rendement van de investering kan straks afgelezen worden aan de hand van de monitoringsresultaten.
 | De bezoeker van de binnenstad kan bij het kunstwerk ‘meetbaar water' bij de Brol zelf aflezen hoe het staat met de helderheid van het water. Dit kunstwerk is op 17 december 2004 in gebruik gesteld. |
Tenslotte
De waterkwaliteit in Leeuwarden is met een aantal kunstgrepen verbeterd. Door die kunstgrepen weten we nu wat haalbaar is in een stedelijk gebied zoals Leeuwarden. Deze ervaring is nuttig voor toekomstig waterbeheer in andere Friese steden (en buiten Friesland). Het concept kan niet zonder meer in iedere situatie toegepast worden, maar met het inzicht dat we nu hebben kunnen we beter keuzes maken.
Muziek in de grachten van Leeuwarden
Het concept wordt gesubsidieerd door INTERREG. Leeuwarden werkt samen met andere gemeenten rond de Noordzee aan waterbeheersmaatregelen in hun stedelijk gebied. Gemeente en waterschap hebben onlangs besloten de samenwerking op het gebied van waterbeheer in de toekomst voort te zetten.
Klik hier voor het artikel `Water naar de stad` uit de Telegraaf van 23 maart 2005
Meer weten over 'De blauwe diamant? Ga dan naar de site www.deblauwediamant.nl.